عریضه‌نویسی، پیشه‌ی ماندگار در عصر فن‌آوری

Home » فیچر » عریضه‌نویسی، پیشه‌ی ماندگار در عصر فن‌آوری

باسوادهم که باشی، هنگامی‎که برای انجام یک کار رسمی و درخواست به یکی از نهادهای دولتی افغانستان مراجعه کنی؛ باید نزد عریضه‎نویسی بروی که نزدیک درب ورودی هر وزارت و نهاد دولتی کنار جاده و پیاده‎روی با یک میزک و چوکی و ….

حوت ۲۰, ۱۳۹۸ by
عریضه‌نویسی، پیشه‌ی ماندگار در عصر فن‌آوری

مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک
کابل ــ ۲۰ حوت ۱۳۹۸
گزارش­گر: شاه‌­محمود اندیشور 

باسوادهم که باشی، هنگامی‌که برای انجام یک کار رسمی و درخواست به یکی از نهادهای دولتی افغانستان مراجعه کنی؛ باید نزد عریضه‌نویسی بروی که نزدیک درب ورودی هر وزارت و نهاد دولتی کنار جاده و پیاده‌روی با یک میزک و چوکی و چند پارچه کاغذ و فورمه و عریضه نشسته و دربدل ۵۰ تا ۱۰۰ افغانی، برای‌تان عریضه می‌نویسد.

گرچه از واردشدنِ کمپیوتر به‌‌بازار و کاروبار اداری نهادهای دولت افغانستان، بیش‌‌تر از یک دهه می‌‌گذرد؛ اما هنوزهم بسیاری از مردم و کارمندان دولت با قلم و کاغذ سروکار دارند و از همین‌‌رو کاروبار و شُغل عریضه‌‌نویسی‌‌هم با پیشینه‌‌ی دیرینه‌‌اش، اشتغال خوبی برای شماری از باسوادان و قلم به‌‌دستانی شده‌‌است که یا پس‌‌از پایان مکتب و دوره‌های لیسانس و ماستری، ازبرای نجات از بی‌‌کاری دست به‌‌کار شده‌‌اند و یا هم افراد کهن‌‌سال و متقاعدی‌‌‌که از سال‌‌ها به‌‌این‌‌سو دراین کار تجربه دارند.

عبدالرحیم ذاکر، بیش‌تراز چهل سال به‌این‌سو با میرزایی و عریضه‌نویسی سروکار دارد و از درامد و روزگار نسبتن خوبی سخن می‌‌زند؛ اما به‌‌این باوراست که «عریضه‌‌نویسی» کار ساده و هرکس نیست و نباید از پیشه‌‌ی حلال، استفاده‌‌ی حرام صورت گیرد.

آقای ذاکر، به‌گفته‌ی خودش بیش‌تراز ۱۵ سال به‌این‌سو در منطقه‌ی چهارراه صدارت ناحیه دوم شهر کابل، عریضه‌نویسی می‌کند و افزون‌بر این‌کار، مشتریان نابلد، بی‌سواد و روستایی را به دفتر و شعبه‌ی مربوطه رهنمایی می‌کند.

کاری‌که به‌گفته‌ی یکی ازاین مشتریان، برخی دیگر از عریضه‌نویسان به‌جای رهنمایی، سرگردانی خلق می‌کنند.

سیدنظر ۴۰ساله باشنده‌ی ولایت وردگ برای طی‌مراحل اسناد معیوبی برادرش به کابل آمده، می‌گوید:

«به‌خاطر نوشته‌ی غلط، دو سه بار ازبرای یک قطه عریضه، هم تاوانی شدیم و هم سرگردان …».

این مرد بی‌سواد که به‌گفته‌ی خودش خواندن و نوشتن را بلد نیست، برخی‌از این عریضه‌نویسان را به درامدزایی و عوام‌فریبی متهم می‌کند و می‌افزاید که آنان تنها به‌فکر قاپیدنِ پول هستند و از خدمت و صداقت چیزی نمی‌دانند.

عبدالمتین ۲۷ ساله که به‌گفته‌ی خودش کم‌تراز یک‌سال به‌این‌سو در مقابل وزارت معارف عریضه‌نویسی می‌کند، می‌پذیرد که جواز کار و تجربه‌ی چندانی دراین کار ندارد و به‌صورت کندوگریز آن‌هم به‌دلیل بی‌کاری به‌این کار رو آورده‌؛ اما هرگز دست به‌حرام نه‌زده‌است.

او درحالی‌که درامد روزانه‌اش را ۵۰۰ تا۶۰۰ افغانی قناعت‌بخش می‌خواند، می‌گوید:

«شانزده سال تحصیل کردیم کار و وظیفه نیست، اگر این کاره‌هم نکنیم، پس چه‌کنیم؟»

اما به‌گفته‌ی برخی از شهروندان، هستند کسانی‌که تجربه و دانش عریضه‌نویسی را ندارند و به‌جای خدمت، سبب سرگردانی مردم شده‌اند.

عزیزالله باشنده‌ی ناحیه دوم شهر کابل که از بیست سال به‌این‌سو عریضه‌نویسی می‌کند، می‌گوید که عریضه‌نویسی کار هر باسواد و بی‌سواد نیست؛ اما وضعیت بد اقتصادی در جامعه سبب شده که هرکس باداشتن یا نداشتن دانش و تجربه‌ی کافی به‌هدف به‌دست آوردنِ یک لقمه نان، دست به‌هر کاری (عریضه‌نویسی)هم بزند.

او درحالی‌که با جهانِ کمپیوتر و موبایل و انترنت‌هم آشنایی کامل دارد، باورمنداست که عریضه‌نویسی سنتی با قلم و کاغذ، تا چندین دهه‌ی دیگرهم دراین کشور، بی‌رَونق نخواهد بود.

بربنیاد گزارش‌های رسانه‌های داخلی و خارجی، کار و پیشه‌ی عریضه‌نویسی به‌جز افغانستان در هیچ کشورجهان امروز، پیشینه ندارد و از همین‌رو به‌حیث یک شُغل دارای جواز رسمی، از چندین دهه به‌این‌سو دراین کشور رایج است و هم‌چنان منبع درامد خوبی برای خانواده‌هایی‌که سال‌ها دراین کار تجربه دارند.

هرچند، شمار دقیق‌تری از کاروباریان عریضه‌نویسی در پایتخت و سراسر کشور در دست نیست؛ اما به‌گفته‌ی امان ریاضت سخن‌گوی وزارت عدلیه، بیش‌از ۲۰۰ عریضه‌نویس دارای مجوز رسمی این وزارت در شهر کابل فعالیت دارند.

آقای ریاضت، می‌پذیرد که شمار زیادی از افراد بدون مجوز قانونی، عریضه‌نویسی می‌کنند و این وزارت نظارتی برآن‌ها ندارد.

بااین‌همه، برخی‌از دانش‌مندان به‌این باوراند که ریشه‌ی مشکل و سرگردانی مردم، عریضه‌نویسان و نهادهای دولت در گرفتاری با زبان کلاسیک و واژه‌های کلیشه‌یی نهفته‌است. مشکلی‌که زبان نوشتاری کهنه‌ی نهادهای دولتی با زبان نسل امروز هم‌خوانی ندارد.

احمد ضیا رفعت استاد ژورنالیزم دانشگاه کابل، می‌گوید که نبود مضمون «نوشتن» یا نویسندگی در مکتب و دانشگاه‌های کشور، عامل اصلی مشکل‌است و حکومت باید برای حل آن، سیاست‌گذاری کند.

تمامی حقوق انتشار و حق کاپی رایت مطالب برای مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک محفوظ است.